Thành phần loài và phân bố của cua đồng (Bộ: Decapoda, Họ: Gecarcinucidae) ở các thuỷ vực vùng nước ngọt và nhiễm mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long
và
Article Sidebar
Full Text: 
PDF
Abstract
Rice field crab is a group of freshwater crabs inhabiting various aquatic environments in the Mekong Delta (MD). These crabs possess both ecological and economic importance; however, their taxonomy remains inconsistent among authors, making it difficult to accurately assess species diversity and distribution. With the ongoing salinity intrusion in the Mekong Delta, questions arise regarding how this phenomenon affects crab communities and the number of species impacted. This study was conducted from April 2024 to March 2025 in freshwater areas of Vinh Long and Can Tho and in salinity-affected areas of Ca Mau. The objectives were to determine species composition, habitat distribution, and salinity tolerance of rice field crabs. Four species were identified, including Sayamia germaini, Somanniathelphusa pax, Esanthelphusa dugasti, and Somanniathelphusa sinensis. Species occurrence varied among habitats and provinces. Freshwater regions showed higher diversity, while S. sinensis dominated (85%) in brackish rice fields, indicating its tolerance to salinity. These findings suggest that salinity intrusion negatively affects freshwater crab diversity in the Mekong Delta.
Tóm tắt
Cua đồng là nhóm cua nước ngọt sống trong các thủy vực khác nhau ở Đồng bằng sông Cửu Long, có giá trị sinh thái và kinh tế cao. Tuy nhiên, việc phân loại nhóm cua này còn nhiều hạn chế, chưa thống nhất giữa các tác giả, gây khó khăn trong việc xác định đa dạng thành phần loài và vùng phân bố. Ngoài ra, chưa có thông tin quần xã cua đồng có bị ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn hay không. Nghiên cứu này được thực hiện từ tháng 4/2024 đến tháng 3/2025 tại vùng nước ngọt Vĩnh Long - Cần Thơ và vùng bị nhiễm mặn Cà Mau, nhằm xác định thành phần loài, sự phân bố theo thủy vực, khả năng chịu mặn của chúng. Kết quả xác định 4 loài cua đồng: Sayamia germaini, Somanniathelphusa pax, Esanthelphusa dugasti, Somanniathelphusa sinensis. Tỷ lệ xuất hiện của các loài khác nhau ở mỗi thủy vực và mỗi địa phương. Sự đa dạng loài và số lượng cá thể cua đồng ở vùng nước ngọt cao hơn vùng bị nhiễm mặn. Loài S. sinensis chiếm 85% ở ruộng bị nhiễm mặn, chứng tỏ xâm nhập mặn tác động tiêu cực đến cua đồng.
Article Details
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Tài liệu tham khảo
Bình, L. T. (2011). Nghiên cứu cho sinh sản nhân tạo cua đồng (Somanniathelphusa germaini, Rathbun, 1902) và tìm loại thức ăn thích hợp cho ương nuôi cua đồng con. Kỷ yếu Hội nghị Khoa học Thủy sản Toàn quốc lần thứ IV. NXB Đại học Nông Lâm Tp. Hồ Chí Minh
Cumberlidge, N., & Peter, K. L.Ng. (2009). Systematics, evolution, and biogeography of freshwater crabs. In Martin, J. W., Crandall, K.A. and Felder, D. L (Eds.), Crustacean Issues 18: Decapod Crustacean Phylogenetics. Taylor & Francis/CRC Press, Boca Raton, Florida. https://doi.org/10.1201/9781420092592-c25
Cumberlidge, N. (2016). Global Diversity and Conservation of Freshwater Crabs (Crustacea: Decapoda: Brachyura). In T. Kawai & N. Cumberlidge (Eds.), A Global Overview of the Conservation of Freshwater Decapod Crustaceans. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-319-42527-6_1
Darren, C. J. Y., & Quynh, N. X. (1999). Description of a new species of Somanniathelphusa (Decapoda, Brachyura, Parathelphusidae) from Vietnam. Crustaceana, 72(3), 339-349. https://doi.org/10.1163/156854099503410
Darren C. J. Y. (2004). A new species of Esanthelphusa (Crustacea: Brachyura: Parathelphusidae) from Laos, and a redescription of Potamon (Parathelphusa) dugasti Rathbun, 1902. The Raffles Bulletin of Zoology, 52(1), 219-226.
Darren, C. J. Y., & Peter, K. L. Ng. (1998). The state of freshwater crab taxonomy in Indochina (Decapoda, Brachyura). In Frederick R. S. and Vaupel Klein J.C. von (Eds). Crustaceans and the Biodiversity Crisis (1), 637-646. Proceedings of the Fourth International Crustacean Congress, Amsterdam, the Netherlands, © Koninklijke Brill NV, Leiden. https://doi.org/10.1163/9789004630543_050
Deolu, A. O., & Tran, B. T. N. (2024). Adapting crop production to increasing salinity in the Vietnamese Mekong Delta: Thoughts on stakeholders and roles in a potential transition process. Wageningen Research, Report WPR-1392. 30 pp. https://doi.org/10.18174/679496
Dobson, M. K., Magana, A. M., Lancaster, J., & Mathooko, J. M. (2007). Aseasonality in the abundance and life history of an ecologically dominant freshwater crab in the Rift Valley, Kenya. Freshwater Biology, (52), 215–225. https://doi.org/10.1111/j.1365-2427.2006.01648.x
Đức, N. H., & Bình, T. T. (2013). Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học sinh sản và thử nghiệm sản xuất giống nhân tạo cua đồng (Somanniathelphusa sisnensis, Bott 1970). Tạp chí Khoa học - Công nghệ Thủy sản, (2), 95-10.
Esser, L. J., & Cumberlidge, N. (2011). Evidence that salt water may not be a barrier to the dispersal of asian freshwater crabs (Decapoda: Brachyura:Gecarcinucidae and Potamidae). The Raffles Bulletin of Zoology, 59(2), 259–268.
Hải, T. X., Hà, B. N. L., Tài, P. A., Tuấn, Đ. N., Nghị, V. V., & Lâm, Đ. T. (2019). Thiếu hụt nguồn nước ngọt ở Đồng bằng sông Cửu Long: hiện trạng và dự báo đến năm 2030 và 2050 dưới tác động của biến đổi khí hậu. Tạp chí Khí tượng Thủy văn, (10), 1-9. https://doi.org/10.36335/VNJHM.2019(706).1-9
Hsi, T. S., Yeo, D. C. J., & Peter. K. L. Ng. (2009). The collision of the Indian plate with Asia: molecular evidence for its impact on thephylogeny of freshwater crabs (Brachyura: Potamidae). Journal of Biogeography, 36, 703–719.
https://doi.org/10.1111/j.1365-2699.2008.02024.x
Hsi, T. S., Jhy, Y. S., Tohru, N., Ho, T. H., Darren, C. J. Y., & Peter, K. L. Ng. (2011). Introduction of an indochinese freshwater crab Sayamia germaini (Crustacea: Brachyura: Gecarcinucidae) to Taiwan: morphological and molecular evidence. The Raffles Bulletin of Zoology, 59(1), 83–90.
Khoa, T. N. D., Huy, N. Q., & Hải, T. N. (2011). Nghiên cứu sinh sản và ương nuôi cua đồng (Somanniathelphusa germaini), Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ, (17a), 70-76.
Klaus, S., Schubart, C. D., Streit, B., & Pfenninger, M. (2010). When Indian crabs were not yet Asian - biogeographic evidence for Eocene contact of India and Southeast Asia. BMC Evolutionary Biology, 10, 287. https://doi.org/10.1186/1471-2148-10-287
Linh, N. T. T. (2022). Nghiên cứu sinh sản và ương giống cua đồng bằng các loại thức ăn và giá thể khác nhau. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Nông nghiệp Việt Nam, 05(138), 11-116.
Naiyanetr, P., & Dang, N. T. (2005). Two new species of freshwater crabs of the genus Somanniathelphusa Bott, 1968 (Decapoda: Brachyura: Parathelphusidae) from Vietnam. Raffles Bulletin of Zoology, 53(1), 93–99.
Naiyanetr, P. (1994). On three new genera of Thai ricefield crabs allied to Somanniathelphusa Bott, 1968 (Crustacea: Decapoda: Brachyura: Parathelphusidae), Raffles Bulletin of Zoology, 42(3), 695-700.
Normandin, A., Frappart, F., Bourrel, L., Blarel, F., Biancamaria, S., Wigneron, J.P., Galenon, L., Bernard, E., Coulon, L., Lubac, B., Marieu,V., Vantrepotte, V., Duc, P. B., Toan, D. H., Prigent, C., Aires, F., Yamazaki, D., & Ciais, P. (2024). Sharp decline in surface water resources for agriculture and fisheries in the Lower Mekong Basin over 2000-2020. Science of The Total Environment, (950), 175259. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2024.175259
Peter, K. L. Ng., & Rodriguez, G. (1995). Freshwater crabs as poor zoogeographical indicators: A critique of Banarescu (1990). Cruslaceana, 68(5), 636-645. https://doi.org/10.1163/156854095X00872
Peter, K. L. Ng., & Dudgeon, D. (1992). The Potamidae and Parathelphusidae (Crustacea: Decapoda: Brachyura) of Hong Kong. Invertebr. Taxon., (6), 741-68. https://doi.org/10.1071/IT9920741
Peter, K. L. Ng., & Kosuge, T. (1995). Description of a new species of Somanniathelphusa Decapoda, Brachyura, Parathelphusidae) from Vietnam. Crustaceana, 68(3), 339–349.
Peter, K.L. Ng., Guinot, D., & Davie, P. (2008). Systema brachyuorum: part I. An annotated checklist of extant brachyuran crabs of the World. Raffles Bulletin of Zoology, 17, 1–286
Raj, S., Kumar, A. B., & Peter, K. L. Ng. (2021). Description of a New Genus with Two New Species of Freshwater Crab (Decapoda:Brachyura: Gecarcinucidae) from the Southwestern Ghats, India. Zoological Studies, 60(14), 1-13. doi:10.6620/ZS.2021.60-14
Setyono, P., Kusumaningrum, L., Sunarhadi, M. A., Sholiqin, M., Nurcahyati, M., Berlin, G. E., Maulidyna, A., Jabar, S. A., Waskito, D. N., & Daniswara, A. P. (2023). Identification and Analysis of Biodiversity in the Mount Tidar Botanical Gardens. IOP Conf. Series: Earth and Environmental Science, (1268), 012013. https://doi.org/10.1088/1755-1315/1268/1/012013
Shannon, C. E., & Weaver, W. (1949). The Mathematical Theory of Communication. Urbana, IL: The University of Illinois Press.
Shih, H.T, Hsu, J.W., Wong, K. J. H., Ngan, K. Ng. (2022). Review of the mudflat varunid crab genus Metaplax (Crustacea, Brachyura, Varunidae) from East Asia and Northern Vietnam. Journal of ZooKeys, (877), 1-29
Thanh, Đ. N., & Hải, H. T. (2012). Giáp xác nước ngọt, Trong Thanh, Đ. N & Hải, H. T. (Chủ biên), Động vật chí Việt Nam (55-92). NXB Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.
Thanh, Đ. N. (2012). Về vị trí phân loại và danh pháp của giống cua nước ngọt Orientalia Dang, 1975 (Crustacea: Decapoda: Brachyura: Potamidae) ở Việt Nam. Tạp chí Sinh học, 34(3), 305-308.
https://doi.org/10.15625/0866-7160/v34n3.2460
Tu, D. V. (2014). Freshwater crabs of Vietnam: diversity and conservation, Journal of Vietnamese Environment, 6(2), 109-114. https://doi.org/10.13141/jve.vol6.no2.pp109-114
Williner, V., & Collins, P. A. (2013). Feeding ecology of the freshwater crab Trichodactylus borellianus (Decapoda: Trichodactylidae) in the floodplain of the Paraná River, southern South America. Latin American Journal of Aquatic Research, 41(4),781-792. https://doi.org/10.3856/vol41-issue4-fulltext-15
Yamaguchi, S., Celino, F. T., Ito, A., Agusa, T., Tanabe, S., Tuyen, B. C., Miura, C., & Miura, T. (2008). Effects of arsenic on gonadal development in freshwater crab, Somanniathelphusa pax, in Vietnam and Geothelphusa dehaani in Japan. Ecotoxicology, (17), 772–780.
https://doi.org/10.1007/s10646-008-0228-7