Phra Mae Thorani: Hình tượng mẹ đất thiêng liêng (Terra Mater) trong tín ngưỡng người Khmer Nam Bộ

Abstract

The symbol of Phra Mae Thorani - Goddess of Earth in Theravāda Buddhism - is a specific symbol of the "sacred Mother Earth" (Terra Mater) in the beliefs of the Southern Khmer people. Phra Mae Thorani is the result of cultural acculturation in accordance with the memory of the matriarchal system and the goddess worship of the Southern Khmer people. The authors affirm that the role of Phra Mae Thorani has gone beyond the traditional Terra Mater model, not only limited to the natural life cycle but also as a moral witness, the foundation for the process of liberation in Theravāda Buddhism. The authors also point out the transformation of symbolism reflecting the process of religious feminization in the Southern Khmer culture. The article creates a premise for further studies on the structure of sacred feminine symbols in indigenous religions and localized Buddhism in Southeast Asian countries.

Tóm tắt

Biểu tượng Phra Mae Thorani - Nữ thần Đất trong Phật giáo Theravāda - như một biểu tượng đặc thù của “Mẹ Đất thiêng liêng” (Terra Mater) trong tín ngưỡng của người Khmer Nam Bộ. Phra Mae Thorani là kết quả của sự tiếp biến văn hóa phù hợp với ký ức của chế độ mẫu hệ và tín ngưỡng thờ nữ thần của người Khmer Nam Bộ. Nghiên cứu được thực hiện nhằm khẳng định vai trò của Phra Mae Thorani đã vượt ra ngoài hình mẫu Terra Mater truyền thống, không chỉ giới hạn trong chu kỳ sinh dưỡng tự nhiên mà còn là nhân chứng đạo đức, là nền tảng cho tiến trình giải thoát trong Phật giáo Theravāda. Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra sự chuyển hóa biểu tượng học phản ánh tiến trình nữ quyền hóa tôn giáo trong văn hóa Khmer Nam Bộ. Đồng thời, kết quả bài báo này tạo tiền đề cho việc thực hiện các nghiên cứu tiếp theo về cấu trúc biểu tượng nữ tính thiêng trong các tôn giáo bản địa và Phật giáo bản địa hóa ở các nước Đông Nam Á.