Ảnh hưởng của tăng vụ trong canh tác lúa lên quần thể ốc bươu vàng Pomacea canaliculata (Lamarck, 1822) ở xã Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
,
và
Article Sidebar
Full Text: 
PDF
Abstract
This study aimed to evaluate the effects of paddy rice intensification on the population of the golden apple snail (GAS) Pomacea canaliculata, an invasive species that seriously damages rice fields, to explore possible solutions for controlling its invasion and spread. The research examined: (i) the ratio between GAS and indigenous snail species, as well as the abundance and size of snails in rice fields with two and three cropping seasons per year; (ii) the status of extermination, exploitation, and consumption of GAS. The study was conducted from September 2025 to February 2026 in Tam Binh commune, Vinh Long province. Field sampling was carried out every three weeks in rice fields under two-and three-crop systems. Furthermore, 40 households were surveyed regarding the exploitation and consumption of GAS. The results found two snail species. GAS accounting for 92% of individuals in rice fields with two crops/year and 99% in fields with three crops/year. Snail abundance gradually decreased from the early to the late stages of the rice cropping, water levels ranged from 0- 0.35 m. GAS in 2-crop system showed wider spatial distribution and better growth than in 3-crop system, and exhibited greater fluctuations in body weight compared with indigenous snail species. Only 12% of households used GAS as duck feed, while 38% recommended stricter government to eradicate and prevent the release of GAS
Tóm tắt
Nghiên cứu này nhằm xác định ảnh hưởng của thâm canh tăng vụ lúa lên quần thể ốc bưu vàng (OBV), loài ốc ngoại lai gây lại lúa, để từ đó có giải pháp tốt hơn trong quản lý sự xâm lấn loài ốc này bao gồm (i) xác định tỷ lệ OBV so với ốc bản địa, số lượng, kích cỡ ốc ở ruộng lúa canh tác 3 vụ và 2 vụ/năm; (ii) tình hình diệt ốc, khai thác, sử dụng OBV hiện nay. Nghiên cứu tại xã Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long từ tháng 9/2025 đến tháng 2/2026 từ đầu đến kết thúc vụ lúa. Thu mẫu ốc 3 tuần /lần. Kết quả thu được 2 loài là OBV chiếm 92% ở ruộng 2 vụ lúa và 99% ở ruộng 3 vụ lúa, còn lại là ốc lác (OL). Số lượng ốc giảm từ đầu vụ đến cuối vụ, mức nước trên ruộng dao động từ 0-0,35m, kích cỡ OBV biến động rất lớn, phát triển ở ruộng 2 vụ nhiều hơn ruộng 3 vụ. Chỉ có 12% có sử dụng OBV cho vịt ăn, 38% hộ trồng lúa đề xuất diệt OBV tận gốc, không phổ biến OBV.
Article Details
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Tài liệu tham khảo
Anderson, B. (1993). The Philippine snail disaster. The Ecologist, 23, 70-72.
Barnes, M. A., Fordham, R. K., Burks, R. L., & Hand, J. J. (2008). Fecundity of the exotic applesnail, Pomacea insularum. Journal of the North American Benthological Society, 27(3),738-745.
https://doi.org/10.1899/08-013.1
Bình, L.V., & Thảo, N. T. T. T. (2022). Tổng quan về đặc điểm sinh học sinh sản của họ ốc bươu Ampullariidae. Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ, 58(5), 103-116. https://doi.org/10.22144/ctu.jvn.2022.231
Bộ Nông Nghiệp và Phát triển nông thôn. (2023). Tình hình sinh vật gây hại cây trồng Số: 01/BC7N-BVTV.
Burks, R. L., Kyle, C. H., & Trawick, M. K. (2010). Pink eggs and snails: field oviposition patterns of an invasive snail (Pomacea insularum), indicate a preference for an invasive macrophyte. Hydrobiologia, 646(1), 243-251. https://doi.org/10.1007/s10750-010-0167-1
Byers, J. E., McDowell, W. G., Dodd, S. R., Haynie, R. S., Pintor, L. M., & Wilde, S. B. (2013). Climate and pH Predict the Potential Range of the Invasive Apple Snail (Pomacea insularum) in the Southeastern United States. Plos one, 8(2), e56812. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0056812
Canchola, J. A., Tang, S., Hemyari, P., Paxinos, E., & Marins, E. (2017). Correct use of percent coefficient of variation (% CV) formula for log-transformed data. MedCrave Online Journal of Proteomics & Bioinformatics, 6(4), 316-317. https://doi.org/10.15406/mojpb.2017.06.00200
Cazzaniga, N.J. (1990). Sexual dimorphism in Pomacea canaliculata (Gastropoda: Ampullariidae). Veliger, 33(4), 384-388.
Cheng, E. Y., & Kao, C. H. (2006). Control of golden apple snail, Pomacea canaliculata (Lamarck), in Taiwan. In: Joshi, R. C., Sebastian, L.S. (Eds.). Global advances in ecology and management of golden apple snails (155-167). Philippine Rice Research Institute (PhilRice), Los Baños, Philippines.
Chu, V. X. (2011). Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học và thử nghiệm sinh sản ốc bươu đồng (Pila polita) (Luận văn thạc sĩ). Trường Đại học Tây Nguyên.
Cowie, R. H. (2002). Apple snails (Ampullaridae) as agricultural pests: their biology, impacts and management. In: G. M. Barker, editor. Molluscs as crop pests, 145-192. Oxford, UK. https://doi.org/10.1079/9780851993201.0145
Cowie, R. H., Hayes, K. A., & Thiengo, S. C. (2006). What Are Apple Snails? Confused Taxonomy and Some Preliminary Resolution. In: Joshi, R. C., Sebastian, L. S. (Eds.). Golden Apple Snails, 23pp. Philippine Rice Research Institute, Science City of Muñoz, Nueva Ecija, Philippines.
Đồng, L. Đ. (1997). Bước đầu nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái của ốc bươu vàng (Pomacea sp.) hại lúa và biện pháp phòng trừ chúng (Luận văn thạc sĩ).Trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội.
Estoy, G. F., Yusa, Y., Wada, T., Sakurai, H., & Tsuchida, K. (2002). Size and age at first copulation and spawning of the apple snail, Pomacea canaliculata. Applied Entomological Zoology, 37(1), 199-205. https://doi.org/10.1303/aez.2002.199
Fortino, V., Alenius, H., & Greco, D. (2015). Bubble chArt to compare annotations. BMC Bioinformatics, 26(37), 1-5
https://doi.org/10.1186/s12859-015-0477-4
Garcia-Ulloa, M., Ramnarine, I. W., Gallo-García, M. M., Ponce-palafox, J. T., & GónGora-GóMez, M. (2007). Spawning and hatching of the edible snail Pomacea patula in the laboratory. World Aquaculture Magazine, 38(3), 50-52.
Halwart, M. (1994). The golden apple snail Pomacea canaliculata in Asian rice farming systems: present impact and future threat. International Journal of Pest Management, 40, 199-206. https://doi.org/10.1080/09670879409371882
Ichinose, K., & Yoshida, K. (2001). Distribution of apple snail, related to rice field distribution and water flow. Kyushu Plant Protection Research, 47, 77-81. https://doi.org/10.4241/kyubyochu.47.77
https://www.r-project.org
Koch, E., Winik, B. C., & Castro-Vazquez, A. (2009). Development beyond the gastrula stage and the digestive organogenesis in the apple-snail Pomacea canaliculata (Architaenioglossa, Ampullariidae). Biocell, 33, 49-65. https://doi.org/10.32604/biocell.2009.33.049
Kwong K. L., Chan, R. K. Y., & Qiu, J. W. (2009). The potential of the invasive snail Pomacea canaliculata as a predator of various life-stages of five species of freshwater snails. Malacologia, 51, 343-356. https://doi.org/10.4002/040.051.0208
Kwong, K. L., Dudgeon, D., Wong, P. K., & Qiu, J. W. (2010). Secondary production and diet of an invasive snail in freshwater wetlands: implications for resource utilization and competition. Biological Invasions, 12(5),1153-1164.
https://doi.org/10.1007/s10530-009-9537-x
Kyle, C. H., Plantz, A. L., Shelton, T., & Burks, R.L. (2013). Count your eggs before they invade: identifying and quantifying egg clutches of two invasive apple snail species (Pomacea). PloS ONE, 8(10), e77736. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0077736
Levin, P., Cowie, R. H., Taylor, J. M., Hayes, K. A., Burnett, K. M., & Ferguson, C. A. (2006). Apple snail invasions and the slow road to control: ecological, economic, agricultural, and cultural perspectives in Hawaii. In: Joshi, R. C., & Sebastian, L. S. (Eds.). Global advances in ecology and management of golden apple snails (155-167). Philippine Rice Research Institute (PhilRice), Los Baños, Philippines.
Lv, S., Zhang, Y., Steinmann, P., Yang, G. J., Yang, K., Zhou, X. N., & Utzinger, J. (2011). The emergence of angiostrongyliasis in the People's Republic of China: the interplay between invasive snails, climate change and transmission dynamics. Freshwater Biology, 56(4), 717-734. https://doi.org/10.1111/j.1365-2427.2011.02579.x
Meyer, W. A. O., & Santos, S. A. (2006). Temperature and light intensity affecting egg production and growth performance of the Apple snail Pomacea patula. Advances en Invetigación Agropecuaria, 10(3), 41-58.
Morrison, W. E., & Hay, M. E. (2011). Feeding and growth of native, invasive and non-invasive alien apple snails (Ampullariidae) in the United States: invasives eat more and grow more. Biological Invasions, 13(4), 945-955. https://doi.org/10.1007/s10530-010-9881-x
Ngân, D., T. T., Hằng, H., T. M., Khôi, Đ. D., Hiếu, T. N., Tỉnh, T. Q., & Đông, T., T. H. (2023). Ốc bươu vàng (Pomacea canaliculata Lamarck) hại lúa tại Thừa Thiên Huế. Tạp chí Khoa học và Công nghệ nông nghiệp, 8(2), 4189-4195.
https://doi.org/10.46826/huaf-jasat.v8n2y2024.1132
Nusantoro, S., Suyadi, Muhammad, H. N., and Osfar, S. (2024). Nutritive Value of Golden Apple Snail (Pomacea canaliculata) as Animal and Aquaculture Feed. Nusantoro et al. Reviews in Agricultural Science, (12), 147–164. https://doi.org/10.7831/ras.12.0_147
Quan, V. B. (2003). Khảo sát đặc điểm về khả năng sinh sản, phát triển và sống sót của ốc bươu vàng Pomacea canaliculata và một số biện pháp phòng trừ tại một số tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long (Luận án thạc sĩ). Trường Đại học Cần Thơ.
Sáng, Đ. Đ., & Thịnh, N, T. H. (2017). Tình trạng và bảo tồn loài ốc bươu đồng Pila polita (Deshayes, 1830) ở vùng Tây Bắc Việt Nam (Gastropoda: Ampullariidae). Hội nghị Khoa học toàn quốc về Sinh thái và Tài nguyên sinh vật lần thứ 7 (903-908).Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Seuffert, M. E., & Martin, P. R. (2018). Dependence on aerial respiration and its influence on microdistribution in the invasive freshwater snail Pomacea canaliculata (Caenogastropoda, Ampullariidae). Biological Bulletin, 235(1),43-51
Shahbaba, B., (2012). Biostatistics with R: An Introduction to Statistics Through Biological Data. Springer is part of Springer Science+Business Media (www.springer.com), 369pp.
https://doi.org/10.1007/978-1-4614-1302-8
Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hòa Bình. (2019). Các biện pháp phòng trừ ốc bươu vàng hại lúa. https://khuyennongvn.gov.vn/khoa-hoc-cong-nghe/khcn-trong-nuoc/cac-bien-phap-phong-tru-oc-buou-vang-hai-lua-18909.html
Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long. (2024). Dự báo tình hình sinh vật gây hại lúa vụ Đông Xuân 2024-2025 từ ngày 29/11 đến ngày 06/12/2024 tại tỉnh Vĩnh Long. https://snnmt.vinhlong.gov.vn/xem-chi-tiet-tin-tuc/id/267494.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình. (2025). Hướng dẫn phòng trừ ốc bươu vàng hại lúa vụ mùa 2023.
Sumpan, T., & Chaichana, R. (2013). The Competition between golden apple snail Pormacea canaliculata) and Thai native apple snail Pila scutata (Pila ampullacea) and Its Effects on Their Growth. Graduate Research Conference, 426 – 433.
Syobu, S. (1996). Biology of apple snail Pomacea canaliculata and its control. Shokubutsu-boeki, (50), 211-217.
Thanh, Đ. N., Hải, H. T. & Cường, D. N. (2003). Thành phần loài của họ ốc bươu ở Việt Nam. Tạp chí Sinh học, 25(4), 1-5
Thảo, N. T. T., Bình, L. V., & Tuyến, N. T. B. (2014). Đặc điểm vị trí đẻ trứng và ảnh hưởng của thời gian phun nước đến quá trình nở trứng ốc bươu đồng (Pila polita). Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ, (35), 91-96, https://ctujsvn.ctu.edu.vn/index.php/ctujsvn/article/view/1366/2453
Thảo, N. H. T., Xuân, N. T. T., & Thiện, P. C., (2024). Nghiên cứu sự hiện diện của ốc bươu vàng trong ruộng lúa ở huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An và tỉ lệ nhiễm cercariae trên các loài ốc trong ruộng nghiên cứu. Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, 21(7), 1217-1228. https://doi.org/10.54607/hcmue.js.21.7.4233(2024)
Thảo, N. T. T., & Bình, L. V. (2022). Ảnh hưởng của các loại thức ăn đến sinh trưởng và tỉ lệ sống của ốc lác (Pila conica). Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ, 58(5), 124-131. https://doi.org/10.22144/ctu.jvn.2022.232
Ting, H. N., Tan, S. K., & Martyn, E. Y. L. (2014). Singapore mollusca: 7. The family Ampullariidae (Gastropoda). Nature in Singapore, 7, 31-47.
Tuyến, N. Q.(2013). Hệ thống hoá các mô hình sản xuất lúa vùng sinh thái nước ngọt Đồng bằng sông Cửu Long, Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ, 29, 60-69, https://ctujsvn.ctu.edu.vn/index.php/ctujsvn/article/view/1716/2103
Wada, T. (2006). Impact and control of introduced apple snail, Pomacea canaliculata (Lamarck), in Japan. In: Joshi, R. C. & Sebastian, L. S. (Eds). Global advances in ecology and management of golden apple snails (155-167). Philippine Rice Research Institute (PhilRice), Los Baños, Philippines.
Wang, Z., Tan, J., Tan, L., Liu, J., & Zhong, L. (2012) Control the egg hatchling process of Pomacea canaliculata (Lamarck) by water spraying and submersion. Acta Ecologica Sinica, 32(4), 184 – 188. https://doi.org/10.1016/j.chnaes.2012.04.008
Wenxiang, Y., Chunyan, Z. Z., Rui, J., Sitong, Z., Jiang, W., Guoan, H., Sizhe, Z., Apeng, L., Jiang, J., & Quan, W. (2025). The potential of golden apple snail (Pomacea canaliculata) meat meal as an alternative protein source for juvenile Chinese mitten crab (Eriocheir sinensis). Aquatic Physiology, 12, 1-16. https://doi.org/10.3389/fmars.2025.1577956
Wood, T. S., P. Anurakpongsatorn, R. Chaichana, Mahujchariyawong, J., & Satapanajaru, T. (2006). Heavy predation on freshwater bryozoans by the golden apple snail, Pomacea canaliculata Lamarck, 1822 (Ampullariidae). The Natural History Journal of Chulalongkorn University, 6(1), 31-36. https://doi.org/10.58837/tnh.6.1.102935
Wu, J. Y., Wu, Y. T., Li, M. C., Chiu,Y. W., Liu, M. Y., & Liu, L. L. (2011). Reproduction and Juvenile Growth of the Invasive Apple Snails Pomacea canaliculata and P. scalaris (Gastropoda: Ampullariidae) in Taiwan, Zoological Studies, 50(1), 61-68
Yang, T. B., Wu, Z. D., & Lun, Z. R.(2013). The apple snail Pomacea canaliculata, a novel vector of the rat lungworm, Angiostrongylus cantonensis: its introduction, spread, and control in China. Hawai’i Journal of Medicine & Public Health, 72(6), 23-25.
Yin, Y. P., Jiang, H., Guo, D. J., & Wang, Z. K. (2006). Golden apple snails in China. In: Joshi, R. C. & Sebastian, L.S. (Eds.). Global advances in ecology and management of golden apple snails (155-167). Philippine Rice Research Institute (PhilRice), Los Baños, Philippines.