Hành động đe dọa trong tiếng Việt dưới góc độ ngữ dụng học

Abstract

This article investigates threatening acts in Vietnamese from the perspective of modern pragmatics, drawing on Speech Act Theory as developed by Austin and Searle, and incorporating the views of Đỗ Hữu Châu, Nguyễn Đức Dân, and Cao Xuân Hạo on illocutionary force and the typological characteristics of Vietnamese. On the basis of the distinction between direct and indirect speech acts, the study defines threatening as a high-force illocutionary act, typically structured around a condition-consequence relation and aimed at exerting pressure to regulate the hearer’s behavior. The findings indicate that in Vietnamese, threatening acts are realized through two principal means: (i) lexical devices and (ii) grammatical structures. Given the isolating typology and high degree of contextualization of Vietnamese, the identification of threatening force relies not only on syntactic form but also on interpersonal relations and pragmatic inference in interaction. Accordingly, the article contributes to clarifying the mechanisms through which threatening force is constructed and operates within linguistic structure and communicative interaction in Vietnamese.

Tóm tắt

Nghiên cứu được thực hiện nhằm khảo sát hành động đe dọa trong tiếng Việt dưới góc độ ngữ dụng học hiện đại, dựa trên lý thuyết hành động ngôn từ của Austin và Searle, đồng thời vận dụng quan điểm của Đỗ Hữu Châu, Nguyễn Đức Dân và Cao Xuân Hạo về lực ở lời và đặc điểm loại hình tiếng Việt. Trên cơ sở phân biệt hành động ở lời trực tiếp và gián tiếp, đe dọa là hành động ngôn từ có lực mạnh, thường tổ chức quanh quan hệ điều kiện - hậu quả nhằm gây áp lực điều chỉnh hành động người nghe. Kết quả cho thấy trong tiếng Việt, hành động đe dọa được biểu hiện qua hai nhóm phương tiện chính: (i) từ vựng và (ii) ngữ pháp. Do đặc trưng đơn lập và tính ngữ cảnh cao, việc nhận diện lực đe dọa không chỉ dựa vào hình thức cú pháp mà còn phụ thuộc vào quan hệ liên nhân và suy luận ngữ dụng. Kết quả của nghiên cứu góp phần làm rõ cơ chế hình thành và vận hành của lực đe dọa trong cấu trúc ngôn ngữ và tương tác giao tiếp tiếng Việt.