Đặc điểm thực vật học và mã vạch ADN của cây cẩm địa la (Kaempferia rotunda L. – Zingiberaceae)

Abstract

Kaempferia rotunda L. (Zingiberaceae) is a medicinal plant widely used in traditional medicine for nourishing the blood, regulating menstruation, stopping bleeding, relieving pain, detoxifying the body, and reducing swelling. However, information on the botanical characteristics of this species in Vietnam remains limited. This study aimed to describe the botanical characteristics and analyze the DNA sequence of a specimen collected in Lam Dong Province, Vietnam. The results showed that K. rotunda possesses several distinctive morphological features. Each root arising from the rhizome forms an egg-shaped tuberous root, and the inflorescence emerges before the leaves. The calyx is split on one side with three small apical teeth, while the corolla tube is divided into narrow, white, strip-like segments. The labellum is purple and bilobed, and the stigma is funnel-shaped and hairy. The rhizome contains numerous yellow–orange secretory cells with a characteristic aroma, and the tuberous roots are white and rich in starch. Sequence comparison revealed that the obtained gene sequence shares 96.03% similarity with previously published K. rotunda sequences. These findings provide valuable data for the identification and classification of this species in Vietnam.

Tóm tắt

Cây cẩm địa la (Kaempferia rotunda L.) được dùng trong y học cổ truyền để bổ huyết, điều kinh, cầm máu, giảm đau, giải độc và tiêu thũng. Tuy nhiên, tại Việt Nam thông tin về đặc điểm thực vật của loài này còn hạn chế. Do đó, nghiên cứu được tiến hành nhằm mô tả đặc điểm thực vật của loài này thu tại Lâm Đồng. Kết quả xác định cẩm địa la có đặc điểm: thân rễ mang nhiều rễ, mỗi rễ có một rễ củ hình trứng; cụm hoa xuất hiện trước lá; đài hoa chẻ dọc, mang 3 răng nhỏ ở đỉnh; ống tràng dạng dải hẹp, màu trắng; cánh môi màu tím chia 2 thùy; đầu nhụy hình phễu, có lông; thân rễ có nhiều tế bào tiết màu vàng cam, mùi thơm đặc trưng; rễ củ chứa nhiều tinh bột. Việc so sánh đoạn gen của loài với dữ liệu trên ngân hàng gen cho thấy đoạn gen thu được tương đồng 96,03% với trình tự loài K. rotunda L. đã được công bố. Đây là nghiên cứu đầu tiên cung cấp chi tiết các đặc điểm thực vật và trình tự gen của K. rotunda L., là cơ sở quan trọng để xác định và phân loại loài tại Việt Nam.