Trần Thanh Bình *

* Tác giả liên hệ (tt.binh@sgu.edu.vn)

Abstract

The beautiful values ​​of ideas in poetry often have to be conveyed in a unique or distinct art form. From the spirit of resistance and struggle to the way of writing, engaged poets in the South during the period of 1954-1945 always had innovative ideas. This is the reason why their poetry has its own characteristics. From the perspective of Russian Formalism theory, we find that they creatively apply the spirit of defamiliarization. They apply the “defamiliarization” at many levels: defamiliarization of language, defamiliarization of sound, defamiliarization  of organization of the structure of the poem and some other dievices. Within the essay of this article, we approach the defamiliarization device in terms of language of some engaged poets in the South during the period of 1954-1975. Especially the device of meaning transfer in the direction of similarity and difference.

Keywords: South, engaged poets, defamiliarization, similarity, difference

Keywords: Defamiliarization, difference, engaged poets, similarity, south

Tóm tắt

Những giá trị đẹp đẽ của tư tưởng trong thơ thường phải được truyền tải bằng một hình thức nghệ thuật độc đáo hoặc riêng biệt. Từ tinh thần phản kháng đấu tranh đến phương thức cầm bút sáng tác, các nhà thơ dấn thân ở miền Nam giai đoạn 1954-1945 luôn có ý tưởng cách tân. Điều này là nguyên nhân khiến dòng thơ của họ có những nét riêng. Từ góc nhìn của lý thuyết Hình thức Nga, chúng tôi nhận thấy, họ vận dụng sáng tạo trên tinh thần lạ hóa. Họ vận dụng lạ hóa ở nhiều cấp độ: lạ hóa ngôn từ, lạ hóa âm thanh, tổ chức kết cấu bài thơ và một số thủ pháp khác. Trong khuôn khổ bài báo này, chúng tôi tiếp cận các thủ pháp lạ hóa ở phương diện ngôn từ của một số nhà thơ dấn thân ở miền Nam giai đoạn 1954-1975. Đặc biệt là thủ pháp chuyển nghĩa theo hướng tương đồng và dị biệt.

Từ khóa: miền Nam, những nhà thơ dấn thân, lạ hóa, tương đồng, dị biệt

Từ khóa: Dị biệt, lạ hóa, miền Nam, những nhà thơ dấn thân, tương đồng

Article Details

Tài liệu tham khảo

Anh, T. H. (2008). Lý luận phê bình văn học ở đô thị miền Nam 1954 - 1975. Hà Nội: Hội Nhà văn.

Aristotle (2007). Nghệ thuật thi ca. Lao Động.

Berry, F. (1958). Poet’s grammar. Routledge and Kegan Paul. London.

Ban, D. Q. (2006). Ngữ pháp Tiếng Việt tập 1 và 2. Hà Nội: Giáo dục.

Cảnh, N. P. (1987). Ngôn ngữ thơ. Hà Nội: ĐH & Giáo Dục Chuyên nghiệp.

Cẩn, N. T (1977). Ngữ pháp tiếng Việt. Hà Nội: Đại học và Trung học chuyên nghiệp.

Chừ, M. N. (2005). Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt. Hà Nội: Giáo dục.

Đạt, H. (1996). Ngôn ngữ thơ Việt Nam. Hà Nội: Giáo dục.

Đĩnh, T. B. (2002). Chủ nghĩa cấu trúc và văn học. Hà Nội: Văn học.

Hiền, T.T.M. (2015). Thơ Ngô Kha trong bối cảnh văn học miền Nam 1954 - 1975. (luận văn Thạc sĩ). Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn.

Hiếu, N.H. (2016). Vấn đề tiếp nhận các yếu tố nghệ thuật của thơ tượng trưng phương Tây trong thơ mới Việt Nam 1932 - 1945. Truy xuất nguồn: http://diendan.hocmai.vn/ (truy cập 2016).

Hiểu, Đ.Đ. (2000). Thi pháp hiện đại. Hà Nội: Hội Nhà văn.

Jakobson, R. (2008). Thi học và ngữ học. (Cao Xuân Hạo dịch). Hà Nội: Trung tâm nghiên cứu Quốc học.

Khanh, T. T. (2009). Cấu trúc nhịp thơ và nhạc âm của thơ. Tạp chí Sông Hương (số 2).

Khuê, T. (1995). Cấu trúc thơ. Hoa Kỳ: Văn Nghệ.

Lê, D. T. (2016). Phác họa toàn cảnh sinh hoạt 20 năm Văn học nghệ thuật miền Nam 1954-1975 tập 1.2. Hoa Kỳ: Người Việt Books.

Lotman, Iu.M. (2007). Cấu trúc văn bản nghệ thuật. (Trần Ngọc Vương, Trịnh Bá Đĩnh & Nguyễn Thu Thủy dịch). Hà Nội: Đại học Quốc gia .

Lựu, P. chủ biên. (tái bản lần thứ 4. 2004). Lý luận văn học. Hà Nội: Giáo dục.

Nguyên, T. (2006). Bình giải thơ từ góc độ cấu trúc ngôn ngữ. Hà Nội: Giáo dục.

Nhiều tác giả. (2016). Những vấn đề văn học và ngôn ngữ Nam Bộ (2 tập). TP Hồ Chí Minh: Đại học Quốc gia.

Saussure, F. de. (2005). Giáo trình Ngôn ngữ học đại cương. (Cao Xuân Hạo dịch). Hà Nội: Khoa học Xã hội.

Phiến, V. (2000). Văn học Miền Nam - tổng quan. California: Văn nghệ.

Phương, H. N. (2007). Trường phái Hình thức Nga. TP Hồ Chí Minh: Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh.

Tá, T. H. (1999). Nhìn lại một chặng đường văn học. TP Hồ Chí Minh

Thúy, Đ. L. (biên soạn và giới thiệu). (2001). Nghệ thuật như là thủ pháp - Lý thuyết Chủ nghĩa Hình thức Nga. Hà Nội: Hội Nhà văn.

Thủy, L. P. chủ biên. (2007). Lý luận - phê bình văn học thế giới thế kỉ XX tập 1.2. Hà Nội: Giáo dục.

Todorov, Tz. (1987). Literature and its Theorists. Cornell University Press. Ithaca New York.

Trà, L.N. (2005). Lý luận và văn học. TP Hồ Chí Minh: Trẻ.

Tuệ, H. (1998). Tuyển tập ngôn ngữ học. Hà Nội: Giáo dục.

Xuân, N. T. T. (2004). Phê bình văn học Việt Nam. TP.HCM: ĐH Quốc gia.

* Tác phẩm thơ của các tác giả khảo sát trong bài viết

Ngạn biên soạn. (2015). Thơ Lê Văn Ngăn. Huế: Thuận Hóa.

Nhiều tác giả. (1991). Tuyển tập thơ Ngô Kha. Thừa Thiên Huế.

Ngô, N. H chủ biên. (2005). Trần Quang Long - cuộc đời và tác phẩm. Huế: Thuận Hóa.